Het Q-truuqje

De standaardtrucs van naambedenkers blijven niet onopgemerkt. Columniste Aaf Brandt Corstius schreef een tijdje geleden in de Onze Taal een stukje over de q in bedrijfsnamen zoals Marqt en dat is een truc die bijna iedereen wel kent: vervang een k-klank door een q of plak gewoon een hoofdletter Q voor een woord en voilà, je hebt een merknaam of bedrijfsnaam. Deze manier van naamvorming kreeg al een apart hoofdstuk in Erwin Wijmans vernietigende kritiek op de naamgevingscultuur in de decennia rond het jaar 2000: De Bedrijfsnamenfabriek, maar namen-met-een-q worden nog steeds veel geïntroduceerd, ook door naamgevingsbureaus. Hoe gemakkelijk kun je zelf het q-trucje toepassen? Is het te automatiseren? En kan het nog steeds effectieve namen opleveren?

Waar komt de q vandaan?

Ik ben geen merkenhistoricus, maar ik schat dat het vervangen van k-klankletters door de q rond 1980 is ontstaan. Compaq stamt uit 1982 en dat zal een vroege, maar niet de eerste zijn. Het oudste merk met een Q is natuurlijk het Romeinse staatsmerk S.P.Q.R.. We hebben de letter overgeërfd van de Romeinen, die hem exclusief voor de kw-klank gebruikten, in combinatie met een u. Die exclusiviteit is het belangrijkste punt: de q is een zeldzame letter (Dat is overigens minder het geval voor b.v. landen met Romaanse talen als het Frans en het Spaans, waar de q in veelvoorkomende woorden als que en qui zit). Zeldzame letters vallen op en dat is precies wat je hoopt dat een nieuw bedrijf of merk zal gaan doen. De hoofdletter Q heeft als bijkomend voordeel dat het een kalligrafisch interessante letter is; letterontwerpers doen vaak iets speciaals met het wormpje door de o-vorm, als versiering en om de Q duidelijk van de O te onderscheiden. Vanwege die zeldzaamheid is de Q een teken voor zeldzame dingen, zoals Q-koorts en de Q-afdeling.

Maar tegenwoordig is de q niet zo zeldzaam meer.

Deze treinrosé van de Hema heeft niet alleen een handig opklikglaasje, maar ook twee q's in de naam en een hoofdletter Q als eyecatcher.

Deze treinrosé van de Hema heeft niet alleen een handig opklikglaasje, maar ook twee q’s in de naam en een hoofdletter Q als eyecatcher.

Foto: Wouter van der Land

Als je erop gaat letten , zie je ze overal.

Als je erop gaat letten , zie je ze overal.

Foto: Wouter van der Land

Onder de in de Benelux ingeschreven merken vind je onder andere Quinvita, Qizini, Quivera, 3Q, Q-Drill, Quisaris, Quut, QEnerGO!, Qaledo, Quardian, Qapp, Q-Bright, Q-Plast, Quinny, Quintiq, Qilin, Q-Lights, Q.Sonic, Quard, Quend, Q-Music, Qwic, Q-Dance, Qurius, Quasys, Quaoak, Q-Fit, Qoleum, Youniq, Viapaq, QolorTech, Iqon, Querkus, Qtee, Squla, Cemiq, Mediq, Psyq, Dyteqta, Xqui, Niquero, Vitaq, Qbus, Qool, Qbone, Qflow, Baquba en Shoqbox. Er zijn richting de 2000 ingeschreven merken met een q, inclusief natuurlijk gebruik met woorden als quality, aqua etc. in de naam.

Er zitten weinig kick-ass namen tussen. Omdat de q in normale taal niet op deze manier wordt gebruikt krijg je het dronken-scrabble-effect. Bij de vorm Q-streepje-woord heb je dat niet. Een naam als Q-Music is OK omdat er ook nog ean assonantie van twee oe-klanken in zit. Maar de enige goede reden om de q te gebruiken is dat het van korte woorden een herkenbare en registreerbare merknaam kan maken. De Q bevat onderscheidend vermogen. De merknaam en bedrijfsnaam Marqt uit het plaatje is als beeldmerk geregistreerd voor o.a. supermarktdiensten, maar als woordmerk voor diverse productgroepen.

Kun je de Q-truc automatiseren?

Het lijkt erop dat de vorm Q-streepje-woord het beste werkt met woorden van leesplankjeskwaliteit die beginnen met een medeklinker. Je kunt je basiswoordenlijst filteren voor korte woordlengte en hoge frequentie en wat overblijft voorzien van een begin-q. Domeinnaamboeren kunnen domeinnamen van de vorm Q-koppelteken-leesplankwoord bulkchecken en claimen (maar zullen dat al lang gedaan hebben).

You may also like...